Professionals in Archeologische Prospectie
Home
Onze Diensten
Onze Specialisaties
ArcheoPro
 
 
 
   
 

Fysisch geografisch onderzoek

Wat is fysisch geografisch onderzoek?

Fysisch geografisch onderzoek is gericht op het onderzoek van de natuurlijke landschapsvormende verschijnselen en processen aan het aardoppervlak zoals bodemvorming, het ontstaan van het zichtbare en begraven reliëf, de rol van water, de ontwikkeling van vegetatietypen etc. Al deze natuurlijke landschapskenmerken en processen zijn vooral in het verleden in meer of mindere mate van invloed geweest op de wijze waarop de mens het landschap heeft kunnen gebruiken en waar geschikte woonplekken aanwezig waren. Het fysisch geografisch onderzoek is bijna altijd een vast onderdeel van archeologisch onderzoek. Dit geldt zowel voor de inventariserende fase, bestaande uit een bureauonderzoek, een booronderzoek en proefsleuven als voor opgravingen en archeologische begeleidingen.

Om het vroegere landschap en de processen die zich hierin hebben afgespeeld te reconstrueren worden tijdens een bureauonderzoek zoveel mogelijk bestaande gegevens in de vorm van verschillende soorten kaarten, lucht- en satellietfoto's, hoogtedata (AHN), boorprofielen, sonderingsgrafieken, literatuur en eventueel schriftelijke historische bronnen verzameld en geanalyseerd.

Daarna volgen veldverkenningen, meestal in combinatie met grondboringen. De grondboringen geven een eerste beeld van de landschapgeschiedenis en de eventuele bodemverstoringen die hier al dan niet recent hebben plaatsgevonden. Eventueel worden ook proefputten gegraven om zodoende een beter beeld van de bodemopbouw te verkrijgen. De grondboringen worden meestal handmatig uitgevoerd. Als dit vanwege de aanwezigheid van puin, grind of andere harde lagen niet mogelijk is, dan wordt de ondersteuning van mechanische boorstellingen ingeroepen.

Tijdens archeologisch proefsleuvenonderzoek en opgravingen worden in het veld bodemprofielen beschreven en gedocumenteerd, eventueel bemonsterd en wordt advies gegeven voor verdere analyses. Samen met de diverse andere specialisten wordt zo een landschapsreconstructie van de omgeving van de opgraving gemaakt. In samenwerking met de archeoloog wordt gekeken in hoeverre archeologische sporen nog intact zijn, in wat voor type afzettingen de sporen en materiële resten voorkomen en welke processen na het ontstaan ervan nog van invloed zijn geweest. Vooral in bodems met een complexe gelaagde opbouw is een zorgvuldige fysisch geografische analyse een belangrijk hulpmiddel voor de definitieve interpretatie. Deze landschapsreconstructie kan eventueel verder worden verfijnd door dateringen via bijvoorbeeld OSL en 14C, door sedimentologisch- en geochemisch onderzoek zoals korrelgrootteanalyses, microscopisch mineraalonderzoek, organisch stofbepalingen, analyses op zware metalen en fosfaten, door het nemen van ongestoorde bodemmonsters voor bodemmicromorfologisch onderzoek aan slijpplaten, pollenonderzoek e.d. In overleg met specialisten kiest de fysisch geograaf de beste analysemethoden om zo de onderzoeksvragen zo gedetailleerd mogelijk te kunnen beantwoorden.

Waarom fysisch geografisch onderzoek?

Door het vroegere landschap en de processen die zich hierin hebben afgespeeld te reconstrueren, levert het fysisch geografisch onderzoek een belangrijke bijdrage aan het opsporen van mogelijke archeologische resten tijdens het inventariserend archeologisch vooronderzoek. Belangrijk hierbij is om reeds in een zo vroeg mogelijk stadium door middel van grondboringen en eventuele proefputten na te gaan of de bodem recent is verstoord. Ingeval van een dergelijke verstoring kan eventueel worden geadviseerd om geen verder onderzoek meer uit te voeren omdat er geen intacte en dus behoudenswaardige archeologische resten meer verwacht worden.

Maar ook bij proefsleuvenonderzoek en opgravingen is fysisch geografisch onderzoek van wezenlijk belang om te komen tot de juiste beschrijving en interpretatie van archeologische grondsporen en vondsten en om hun ouderdom en ontstaanswijze te bepalen. De fysisch geograaf kan de archeoloog tijdens het onderzoek adviseren op welke dieptes archeologische resten verwacht kunnen worden en welke aanvullende specialistische onderzoeken van belang kunnen zijn bij de bestudering van een vindplaats. Met die informatie kan de archeoloog zijn vondsten in de juiste landschappelijke context plaatsen. Het fysisch geografisch onderzoek kan dan uiteindelijk antwoord geven op vragen als:

  • Hoe oud zijn de afzettingen waarin de sporen en materiële resten voorkomen? - Hoe zag het landschap eruit vóór, tijdens en na de bewoning?
  • Waarom vestigde men zich op die bepaalde plek?
  • Hoe gebruikte men het omringende landschap en hoe heeft men het landschap doen veranderen?
  • Zijn er natuurlijke oorzaken aan te wijzen waardoor de nederzetting weer is verlaten?

Natuursteen

Een bijzondere vorm van specialistisch fysisch geografisch onderzoek is de analyse van natuursteen dat afkomstig is van archeologische opgravingen. Dit gebeurd in eerste instantie door middel van een vergelijkend onderzoek op basis van literatuur en referentiemateriaal. Eventueel wordt dit aangevuld met microscopisch onderzoek van ruwe gesteentemonsters of petrografisch onderzoek van slijpplaten of zelfs chemische analyses (ICP/MS, XRD/XRF, SEM/EDS, IR). Naast natuursteen afkomstig van opgravingen kan natuurlijk ook (natuur)steen van andere projecten, zoals historische gebouwen worden geanalyseerd.

Aardkundige waarden

Behalve als ondersteuning bij archeologisch onderzoek kunnen door middel van fysisch geografisch onderzoek ook op zichzelf staande (zichtbare en onzichtbare) waardevolle aardkundige landschapselementen worden opgespoord, gewaardeerd en voor het brede publiek inzichtelijk worden gemaakt. Het behoud en het beleefbaar maken hiervan draagt op diverse manieren positief bij aan de omgevingskwaliteit.

Contact

Voor een specifieke op uw vraag toegesneden offerte of informatie anderzijds kunt u contact opnemen met onze specialist Rob Paulussen .

Archeologisch onderzoek, advisering
Archeologisch onderzoek, advisering
Archeologisch onderzoek, advisering
Archeologisch onderzoek, advisering
Archeologisch onderzoek, advisering